Bij De Zwaluw bieden we zowel individuele als systeemgesprekken, beide vanuit de theorie en praktijk van mentaliseren bevorderende therapie (MBT). Een wetenschappelijk onderbouwd behandelkader dat oorspronkelijk ontwikkeld en gebruikt werd voor het behandelen van moeilijkheden in de persoonlijkheidsontwikkeling, maar vandaag de dag steeds breder ingezet wordt bij ook andere vormen van psychisch lijden.
Wat is mentaliseren (bevorderende therapie)?
Mentaliseren is een relatief onbekende term voor iets wat ons allemaal bezighoudt, namelijk het proberen begrijpen van ons eigen gedrag en dat van anderen. “Waarom doe ik wat ik doe?” en “Waarom doen anderen wat ze doen?”.
“Ik ben daarnet uitgevlogen tegen mijn zoon/dochter, hoe is dit nu toch kunnen gebeuren?”
“Mijn collega lijkt vandaag zo stil te zijn, wat zou er aan de hand kunnen zijn?”
Er wordt vanuit gegaan dat hoe we onszelf gedragen niet zomaar willekeurig plaatsvindt, maar wel degelijk iets van betekenis (zoals een onderliggende intentie of bedoeling) heeft. Zo zou ons gedrag, bewust of onbewust, aangestuurd worden door onze eigen “mind” of ook wel onze mentale toestanden (zoals gedachten, gevoelens, verlangens, wensen…).
Het idee is dat ieder van ons een soort van binnen- en buitenkant heeft. De buitenkant staat voor alles wat tastbaar, waarneembaar of observeerbaar is (>> gedrag, mimiek, lichaamshouding…). Dit in tegenstelling tot de binnenkant, die wat meer verscholen zit, daardoor niet meteen zichtbaar maar wel afleidbaar is (>> mentale toestanden). Zo kan je in principe op basis van iemands gedrag een beeld vormen van wat die persoon daarbij zou kunnen denken of voelen. Helaas blijkt dit niet altijd zo’n makkelijke opgave te zijn, wetende dat we niet zomaar rechtstreeks in ons eigen hoofd, laat staan dat van anderen, kunnen kijken. Bovendien kunnen we ook nog eens geconfronteerd worden met allerlei bijkomende uitdagingen, zoals eenzelfde gedrag waar meerdere betekenissen aan kunnen worden toegeschreven.
Mijn collega is stiller dan anders, omdat die…
- MISSCHIEN zichzelf verdrietig/onzeker/… voelt
- MISSCHIEN aan het piekeren is
- MISSCHIEN zichzelf niet goed voelt (ziekte, hoofdpijn…)
- MISSCHIEN slecht geslapen heeft en moe is
- MISSCHIEN stress ervaart (rond deadline op het werk, problemen thuis…)
- MISSCHIEN behoefte heeft aan stilte en rust om goed te kunnen doorwerken
- MISSCHIEN slecht nieuws gekregen heeft
- MISSCHIEN lastig is om iets wat er eerder tussen ons gebeurd is
- …
Samengevat, mentaliseren betreft een vrij kwetsbaar proces, gekenmerkt door heel wat uitdagingen, twijfels en onzekerheid. Het overkomt iedereen wel eens zijn of haar mentaliserend vermogen te verliezen. We missen dan de (mentale) ruimte die nodig is om met een open blik de verschillende perspectieven op wat onszelf en anderen drijft in overweging te nemen. De gevolgen hiervan kunnen vaak erg vervelend zijn. We ervaren bijvoorbeeld nog weinig grip op wat er rondom/binnenin ons gebeurt, we komen vast te zitten in onze eigen leefwereld, we trekken te snel (foutieve) conclusies, we missen de flexibiliteit om onze eigen ideeën bij te sturen, we komen makkelijk in discussies of misverstanden terecht waarin we ons niet gehoord en/of begrepen voelen door anderen… Kortom, we verliezen de connectie met onszelf en anderen.
“Ik weet zeker dat het iets met mij te maken heeft… Ik zal weer iets verkeerd gezegd of gedaan hebben, waardoor mijn collega niet meer met mij wilt spreken.”
Gelukkig kan ons mentaliserend vermogen ook weer terugkeren, al vraagt dit wel vaak enige inspanning. Mensen verschillen echter in de moeite die het hen kost om hun mentaliserend vermogen te behouden of te herstellen. Zo zal de ene het sneller kwijt raken en mogelijks ook moeilijker terugvinden dan een ander persoon. Dit vormt een belangrijk inzicht, wetende dat de sterkte van iemands mentaliserend vermogen steeds vaker in verband gebracht wordt met diens veerkracht of weerbaarheid om met mentale uitdagingen om te gaan.
Mentaliseren bevorderende therapie (MBT) zet daarom in op het versterken van ons mentaliserend vermogen, door uit te zoeken op welke momenten we het verliezen, hoe dit verband houdt met de klachten die we ervaren en hoe we hierin sterker kunnen komen te staan.
Literatuur: Hutsebaut, J., Nijssens, L., & Van Vessem, M. (2021). De kracht van mentaliseren. Boom.